Nghe lạ nhưng đúng: dời tổ vài mét trong cùng vườn lại rắc rối hơn chở đi xa vài chục cây số.
Lý do nằm ở cách ong dú định vị.
Ong dú ghi nhớ vị trí tổ theo cảnh quan xung quanh: cây cối, tường, mái nhà.
Dời vài mét thì cảnh quan gần như không đổi, nên ong đi làm về vẫn bay tới đúng chỗ cũ và lượn ở đó.
Không tìm thấy tổ thì chúng lạc, và đàn mất dần quân qua từng ngày.
Ngược lại khi chở đi xa thì cảnh quan khác hẳn, ong biết đây là chỗ mới và định vị lại từ đầu.
Đây là điều nhiều người mới không biết, rồi dời tổ vài mét cho đẹp vườn và mất quân.
| Khoảng cách dời | Mức khó | Cách làm |
|---|---|---|
| Dưới một mét | Dễ | Dời một lần, ong vẫn nhận ra |
| Vài mét | Khó nhất | Dời từng chút mỗi ngày |
| Vài chục mét | Khó | Dời từng chút, hoặc đóng cửa vài ngày |
| Trên vài trăm mét | Dễ hơn | Đàn định vị lại từ đầu |
| Đi xa hẳn | Dễ nhất về mặt định vị | Chở như bình thường |
Cách phổ biến là dời từng chút một: mỗi ngày dịch vài chục phân, để ong quen dần.
Cách này mất thời gian nhưng ít mất quân nhất.
Nếu cần dời gấp thì có thể bịt cửa vài ngày rồi mở lại, để đàn buộc phải định vị lại. Nhưng cách này gây căng thẳng cho đàn và chỉ nên làm khi bắt buộc.
Trong cả hai trường hợp thì làm vào chiều mát, và sau đó để yên.
Chỗ cũ quá nắng và đã thử che mà vẫn không đủ.
Có công trình xây dựng hoặc thay đổi lớn ở chỗ cũ.
Cả cụm ở khu đó đều kém trong khi cụm khác vẫn ổn, tức là vị trí có vấn đề.
Vườn bên cạnh chuyển sang canh tác cần phun thuốc nhiều.
Ngoài bốn trường hợp đó thì nên để yên. Việc dời tổ luôn có cái giá của nó.
Đây là cách tránh toàn bộ vấn đề này.
Trước khi nhận tổ, đi một vòng vườn vào các giờ khác nhau trong ngày để xem chỗ nào có nắng sáng và bóng chiều.
Xem có cành lá nào sẽ chạm thùng khi cây lớn lên không.
Nghĩ trước xem vài năm nữa chỗ đó có thay đổi gì không.
Bỏ một buổi để chọn kỹ thì đỡ phải dời về sau.
Đây là một kỹ thuật hữu ích khi muốn biết một đàn kém là do đàn hay do vị trí.
Đổi chỗ tổ kém với một tổ khoẻ ở khu khác, chờ vài tháng rồi xem.
Nếu tổ kém khá lên ở chỗ mới thì vấn đề nằm ở vị trí cũ.
Nhưng lưu ý: cả hai đàn đều sẽ mất một ít quân do bay nhầm trong vài ngày đầu.
Vì vậy chỉ nên làm khi thật sự cần biết, và làm vào giữa tháng 5 đến tháng 11 khi đàn đang sung.
Vì cảnh quan không đổi nên ong vẫn bay về chỗ cũ.
Dời từng chút mỗi ngày để ong quen dần.
Chiều mát, và trong mùa thuận chứ không phải mùa khó.
Có, cả hai đều mất một ít trong vài ngày đầu.
Chọn kỹ vị trí ngay từ đầu, xem cả nắng sáng và bóng chiều.
Tổ ong là hàng sống, chịu rung và chịu nóng đều kém. Những nguyên tắc phải giữ dù là chở gần hay là chở đi thật xa đi nữa.
Rủi ro tăng theo thời gian đi chứ không theo số cây số đường. Cách ước lượng cho đúng và khi nào thì nên từ chối không chở.
Phần lớn sự cố bắt nguồn từ khâu chuẩn bị chứ không phải từ đường đi. Danh sách những việc cần làm ở cả hai đầu chuyến đi.
Mật dễ gửi hơn tổ ong nhưng vẫn có hai rủi ro chính. Cách đóng gói cho thật chắc và cách chọn thời điểm gửi sao cho hợp lý.
Không phải đơn vị nào cũng hợp với hàng sống và hàng dễ vỡ. So sánh các lựa chọn hiện có và cách dặn dò với họ cho đúng.
Đây là chỗ hay xảy ra tranh cãi nhất. Cách phân định theo từng tình huống và cách thoả thuận trước sao cho thật rõ ràng.
Tính toán khi nuôi ong dú ở quy mô có đầu tư: chi phí ban đầu, thời gian đàn ổn định, các rủi ro thật, cách tính toán thận trọng. Không hứa hẹn lợi nhuận, chỉ nêu biến số cần cân nhắc.